Một trong những điều hữu ích nhất mà người mới sinh có thể biết trước là ranh giới hai tuần.
Trạng thái buồn thoáng qua sau sinh
- Rất phổ biến
- Xuất hiện trong những ngày đầu
- Dễ khóc, dễ xúc động
- Tâm trạng lên xuống thất thường
- Thường tự hết trong khoảng hai tuần
- Không cản trở việc chăm sóc bản thân và con
Khóc không rõ lý do trong tuần đầu là chuyện rất nhiều người trải qua.
Vì sao nó xảy ra
- Nội tiết thay đổi đột ngột
- Thiếu ngủ
- Đau và mệt
- Thay đổi lớn trong cuộc sống
- Áp lực và kỳ vọng
Nhiều thứ cùng thay đổi một lúc trong khi cơ thể đang yếu nhất.
Trầm cảm sau sinh khác thế nào
- Kéo dài quá hai tuần
- Mức độ nặng hơn
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt hàng ngày
- Khó chăm sóc bản thân và con
- Có thể xuất hiện muộn hơn, không chỉ ngay sau sinh
- Cần được hỗ trợ chuyên môn
Điểm phân biệt chính là thời gian kéo dài và mức độ ảnh hưởng tới cuộc sống.
Dấu hiệu của trầm cảm sau sinh
- Buồn bã hoặc trống rỗng hầu hết thời gian
- Mất hứng thú với mọi thứ
- Khóc nhiều
- Không ngủ được dù có cơ hội ngủ
- Ăn quá nhiều hoặc không ăn được
- Cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi
- Khó tập trung hoặc quyết định
Không ngủ được ngay cả khi có cơ hội là dấu hiệu khác hẳn với mệt thông thường.
Những dấu hiệu khác cần chú ý
- Cảm giác xa cách với con
- Sợ ở một mình với con
- Lo âu dữ dội không kiểm soát được
- Cáu gắt nhiều bất thường
- Cảm giác mình là người mẹ tồi
- Rút lui khỏi mọi người
Cảm giác xa cách với con làm nhiều người mẹ xấu hổ tới mức không dám nói ra.
Dấu hiệu cần giúp đỡ ngay
- Có ý nghĩ làm hại bản thân
- Có ý nghĩ làm hại con
- Cảm thấy mọi người sẽ tốt hơn nếu không có mình
- Thấy hoặc nghe những thứ không có thật
- Cảm giác mất kết nối với thực tại
- Cần liên hệ y tế ngay lập tức
Nhóm dấu hiệu này là tình huống cấp cứu y tế, không phải chuyện chờ tới lịch hẹn.
Ai có nguy cơ cao hơn
- Từng có trầm cảm hoặc lo âu trước đây
- Từng bị trầm cảm sau sinh lần trước
- Thiếu hỗ trợ từ gia đình
- Có khó khăn về kinh tế hoặc quan hệ
- Thai kỳ hoặc cuộc sinh có biến cố
- Con có vấn đề sức khoẻ
Có yếu tố nguy cơ không có nghĩa là chắc chắn xảy ra, nhưng nên được chú ý hơn.
Điều này không phải lỗi của ai
- Không phải do yếu đuối
- Không phải do không yêu con
- Không phải do làm mẹ không tốt
- Là một tình trạng y tế
- Điều trị được
Cảm giác tội lỗi thường khiến người mẹ im lặng lâu hơn mức cần thiết.
Vì sao nhiều người không nói ra
- Sợ bị đánh giá là mẹ tồi
- Sợ bị tách khỏi con
- Nghĩ ai cũng vậy
- Không biết đây là tình trạng có tên
- Không biết có thể điều trị
- Không có ai để nói
Rất nhiều người chỉ biết mình đã trải qua điều gì khi nó đã qua từ lâu.
Sàng lọc tại buổi khám
- Nhiều nơi dùng bảng câu hỏi
- Nên trả lời thật
- Không có câu trả lời đúng hay sai
- Mục đích là để được giúp
- Trả lời cho xong là tự bỏ mất cơ hội
Bảng câu hỏi chỉ hữu ích khi được trả lời thật.
Các hướng hỗ trợ
- Trò chuyện trị liệu
- Hỗ trợ từ gia đình và bạn bè
- Nhóm hỗ trợ người mới làm mẹ
- Thuốc khi bác sĩ thấy cần
- Cải thiện giấc ngủ
- Kết hợp nhiều hướng
Không phải mọi trường hợp đều cần thuốc, và bác sĩ sẽ tư vấn theo từng người.
Về thuốc khi cho con bú
- Có loại được coi là phù hợp khi cho bú
- Bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ
- Nói rõ đang cho con bú
- Không tự ngưng thuốc khi thấy đỡ
- Không tự dùng thuốc của người khác
Người mẹ được điều trị tốt là điều tốt cho cả em bé.
Người bạn đời cũng có thể bị
- Trầm cảm không chỉ xảy ra với người sinh
- Thay đổi lớn ảnh hưởng tới cả hai
- Thiếu ngủ tác động lên cả hai
- Cũng nên được quan tâm
- Cũng nên đi khám nếu có dấu hiệu
Ít ai nghĩ tới việc hỏi người bạn đời xem họ đang thế nào.
Điều người xung quanh làm được
- Hỏi người mẹ đang thế nào
- Lắng nghe mà không phán xét
- Giúp việc cụ thể để họ được ngủ
- Không nói những câu kiểu ai cũng vậy
- Khuyến khích đi khám
- Đi cùng nếu được
Câu ai cũng vậy thôi thường làm người đang khó khăn im lặng luôn.
Cách nghĩ thực tế
- Hai tuần là ranh giới đáng nhớ
- Kéo dài và ảnh hưởng sinh hoạt thì cần khám
- Đây là tình trạng y tế, không phải yếu đuối
- Ý nghĩ làm hại bản thân hay con là cấp cứu
- Điều trị được và có nhiều hướng
Nội dung này mang tính thông tin chung; chẩn đoán và điều trị cần chuyên môn y tế.
Câu hỏi thường gặp
Buồn sau sinh kéo dài bao lâu?
Trạng thái buồn thoáng qua thường xuất hiện trong những ngày đầu và tự hết trong khoảng hai tuần. Kéo dài quá mốc đó thì nên được đánh giá.
Trầm cảm sau sinh có phải do yếu đuối không?
Không. Đây là một tình trạng y tế liên quan tới nhiều yếu tố gồm nội tiết, thiếu ngủ, hoàn cảnh và tiền sử. Nó không phản ánh tình cảm dành cho con.
Chỉ người mẹ mới bị phải không?
Không. Người bạn đời cũng có thể gặp trầm cảm trong giai đoạn này, và điều đó cũng cần được quan tâm.
Điều trị có phải uống thuốc không?
Không nhất thiết. Tuỳ mức độ, có thể là trò chuyện trị liệu, hỗ trợ xã hội, hoặc thuốc khi cần. Bác sĩ sẽ tư vấn phương án phù hợp.