Người ta hay nói mẹ tròn con vuông là được rồi, nhưng đó không phải toàn bộ câu chuyện.
Những tình huống hay để lại cảm xúc nặng
- Sinh mổ cấp cứu ngoài dự tính
- Chuyển dạ kéo dài và kiệt sức
- Can thiệp mà mình không hiểu vì sao
- Không được giải thích trong lúc đó
- Con phải nằm chăm sóc đặc biệt
- Biến chứng xảy ra với mẹ hoặc con
Cảm giác không hiểu chuyện gì đang xảy ra với cơ thể mình để lại dấu vết lâu.
Những cảm xúc thường gặp
- Hụt hẫng
- Thất vọng về bản thân
- Cảm giác thất bại
- Tức giận
- Sợ hãi khi nhớ lại
- Tội lỗi vì thấy buồn khi con vẫn khoẻ
Cảm giác tội lỗi vì buồn thường làm người mẹ không dám nói ra.
Vì sao không nên gạt đi
- Cảm xúc không mất đi khi bị phủ nhận
- Có thể ảnh hưởng tới quan hệ với con
- Có thể ảnh hưởng tới quyết định sinh sau này
- Liên quan tới trầm cảm và lo âu
- Được thừa nhận là bước đầu
Nói rằng không nên buồn không làm cảm giác buồn biến mất.
Dấu hiệu sang chấn
- Hồi tưởng lại cảnh sinh một cách sống động
- Ác mộng lặp lại
- Né tránh mọi thứ gợi nhớ tới cuộc sinh
- Luôn trong trạng thái cảnh giác
- Dễ giật mình
- Khó ngủ
- Cảm giác tê liệt cảm xúc
Đây là nhóm dấu hiệu cần được chuyên môn đánh giá chứ không chỉ chờ nguôi ngoai.
Né tránh biểu hiện thế nào
- Không muốn nhắc tới cuộc sinh
- Tránh đi qua bệnh viện đó
- Tránh gặp người liên quan
- Không xem hình ảnh hay video
- Sợ nghĩ tới việc sinh lần sau
Né tránh làm dễ chịu trước mắt nhưng thường kéo dài vấn đề.
Hiểu lại chuyện đã xảy ra
- Hỏi cơ sở y tế về diễn biến cuộc sinh
- Xin được giải thích các quyết định
- Xem lại hồ sơ nếu được
- Nhiều người thấy nhẹ hơn khi hiểu rõ
- Có nơi có buổi trao đổi riêng cho việc này
Hiểu rõ vì sao mọi chuyện diễn ra như vậy giúp giảm cảm giác mình đã làm sai.
Kể lại với người biết lắng nghe
- Chọn người không phán xét
- Không cần kể hết trong một lần
- Kể theo tốc độ của mình
- Giúp sắp xếp lại trải nghiệm
- Không thay thế hỗ trợ chuyên môn nếu cần
Người nghe quan trọng không kém việc được kể.
Những câu không nên nói với người mẹ
- Miễn con khoẻ là được rồi
- Ai chẳng vậy
- Đừng nghĩ nữa
- Còn may chán
- Sao lại buồn khi con vẫn ổn
Những câu này có ý tốt nhưng thường làm người nghe im lặng luôn.
Những câu nên nói
- Nghe có vẻ rất đáng sợ
- Kể cho mình nghe nếu bạn muốn
- Cảm giác đó là có thật
- Bạn đã trải qua một chuyện lớn
- Mình ở đây
Thừa nhận trải nghiệm có giá trị hơn nhiều so với cố làm nó nhẹ đi.
Khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
- Triệu chứng kéo dài nhiều tuần
- Ảnh hưởng tới sinh hoạt
- Hồi tưởng và ác mộng lặp lại
- Không ngủ được
- Ảnh hưởng tới quan hệ với con
- Cảm thấy không thể tự vượt qua
Có những phương pháp điều trị hiệu quả cho sang chấn, nên không cần tự chịu đựng.
Khi con phải nằm chăm sóc đặc biệt
- Cảm giác bất lực vì không được ở cạnh con
- Đi về giữa nhà và bệnh viện rất mệt
- Lo lắng kéo dài nhiều ngày
- Cảm giác con không thuộc về mình
- Khó khăn thêm cho việc cho con bú
- Nhóm này cần được hỗ trợ nhiều hơn
Người mẹ có con nằm chăm sóc đặc biệt chịu thêm một lớp căng thẳng mà ít ai thấy.
Thời gian giúp tới đâu
- Nhiều cảm xúc nhạt dần theo tháng
- Nhưng không phải tự nhiên hết
- Triệu chứng kéo dài cần can thiệp
- Chờ đợi quá lâu làm vấn đề khó hơn
- Không có mốc nào là quá muộn để tìm hỗ trợ
Có người tìm hỗ trợ sau vài năm và vẫn thấy hiệu quả rõ rệt.
Về lần mang thai sau
- Nhiều người sợ sinh lần nữa
- Nên nói với bác sĩ về trải nghiệm lần trước
- Có thể chuẩn bị kỹ hơn
- Bàn trước về mong muốn của mình
- Xử lý cảm xúc trước khi mang thai lại thì tốt hơn
Nói trước với bác sĩ về lần sinh trước giúp lần sau được chuẩn bị khác đi.
Với người bạn đời
- Họ cũng có thể bị ảnh hưởng
- Chứng kiến cũng có thể gây sang chấn
- Hai người có thể trải nghiệm khác nhau
- Nói chuyện với nhau về điều đó
- Cả hai đều có thể cần hỗ trợ
Người đứng ngoài chứng kiến đôi khi mang cảm giác bất lực rất nặng.
Cách nghĩ thực tế
- Kết quả tốt không xoá đi trải nghiệm
- Cảm xúc hụt hẫng là có thật
- Hiểu rõ chuyện đã xảy ra thường giúp ích
- Hồi tưởng và ác mộng cần hỗ trợ chuyên môn
- Không ai nên tự vượt qua một mình
Nội dung này mang tính thông tin chung; hỗ trợ tâm lý nên được chuyên môn thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ tròn con vuông rồi sao còn buồn?
Kết quả tốt không xoá đi trải nghiệm đã diễn ra. Cảm giác hụt hẫng, mất kiểm soát hay sợ hãi trong lúc sinh vẫn là cảm xúc có thật và đáng được thừa nhận.
Sang chấn sau sinh là gì?
Là phản ứng kéo dài sau một trải nghiệm sinh nở đáng sợ, gồm hồi tưởng, ác mộng, né tránh và luôn trong trạng thái cảnh giác. Đây là tình trạng cần hỗ trợ chuyên môn.
Có nên xem lại hồ sơ cuộc sinh không?
Với nhiều người, được nghe giải thích cụ thể chuyện gì đã xảy ra và vì sao giúp giảm bớt cảm giác mơ hồ. Có thể hỏi cơ sở y tế về việc này.
Nói ra thì có ích gì?
Việc kể lại với người biết lắng nghe giúp sắp xếp lại trải nghiệm. Nếu triệu chứng kéo dài thì cần hỗ trợ chuyên môn chứ không chỉ chia sẻ.