Tắc tia sữa và viêm vú

Đây là vấn đề xuất hiện đột ngột và có thể làm người mẹ gục trong vòng vài giờ.

Cương sữa

• Thường xảy ra khi sữa về
• Ngực căng cứng cả hai bên
• Đau và nóng
• Bé khó ngậm vì ngực quá căng
• Cho bú thường xuyên giúp giảm
• Vắt bớt một chút trước khi cho bú

Cương sữa khác với tắc tia ở chỗ nó thường đều cả hai bên.

Tắc tia sữa

• Một cục cứng đau khu trú
• Thường một bên
• Da phía trên có thể hơi đỏ
• Thường không sốt
• Có thể tự cải thiện khi được thông

Cục cứng khu trú kèm đau là dấu hiệu đặc trưng của tắc tia.

Viêm vú

• Một vùng ngực đỏ, nóng, đau
• Sốt và ớn lạnh
• Cảm giác mệt như bị cúm
• Đau nhức người
• Thường xuất hiện đột ngột
• Cần được khám

Rất nhiều người nghĩ mình bị cúm trong khi đang viêm vú.

Phân biệt nhanh

• Tắc tia thường không sốt
• Viêm vú thường có sốt
• Viêm vú kèm cảm giác toàn thân
• Cả hai đều đau và có cục cứng
• Không chắc thì đi khám

Yếu tố toàn thân là điểm phân biệt rõ nhất giữa hai tình trạng.

Những gì làm tăng nguy cơ

• Cữ bú bị bỏ hoặc kéo dài khoảng cách
• Khớp ngậm chưa đúng
• Áo ngực quá chật
• Đè ép lên ngực khi ngủ
• Quá mệt và căng thẳng
• Đầu vú bị nứt

Bỏ cữ vì bận hoặc vì con ngủ dài là tình huống rất hay dẫn tới tắc tia.

Xử lý tại nhà khi tắc tia

• Tiếp tục cho bú thường xuyên
• Cho bú bên bị tắc trước
• Đổi tư thế để cằm bé hướng về chỗ tắc
• Xoa nhẹ về phía đầu vú khi bú
• Chườm ấm nhẹ trước khi bú
• Chườm mát sau khi bú nếu thấy dễ chịu
• Nghỉ ngơi và uống đủ nước

Để sữa ứ đọng thường làm tình trạng nặng lên chứ không tự hết.

Về việc day mạnh

• Không nên day mạnh vùng tắc
• Có thể làm tổn thương mô
• Gây sưng thêm
• Xoa nhẹ theo hướng về đầu vú thì được
• Không dùng lực mạnh để thông

Quan niệm phải day thật mạnh cho thông là điều nên xem lại.

Khi nào đi khám

• Có sốt
• Vùng đỏ nóng lan rộng
• Không đỡ sau một hai ngày
• Mệt nhiều
• Sờ thấy khối mềm như có dịch
• Đầu vú có mủ

Điều trị sớm thường đơn giản hơn nhiều so với khi đã tạo ổ mủ.

Điều trị viêm vú

• Bác sĩ đánh giá và kê đơn
• Có kháng sinh phù hợp khi cho bú
• Dùng đủ liệu trình
• Tiếp tục cho bú hoặc vắt sữa
• Nghỉ ngơi nhiều
• Uống đủ nước

Ngừng cho bú đột ngột khi đang viêm vú thường làm tình trạng nặng thêm.

Về áp xe vú

• Là biến chứng khi viêm vú không được xử lý
• Hình thành ổ mủ
• Sờ thấy khối mềm có dịch
• Cần can thiệp y tế
• Thuốc uống thôi thường không đủ

Khi mủ đã tụ lại thì cần được dẫn lưu chứ không chỉ dùng thuốc.

Về đốm trắng ở đầu vú

• Đôi khi thấy một đốm trắng nhỏ ở đầu vú
• Thường gây đau nhói khi bú
• Có thể liên quan tới tắc ở đầu ống dẫn
• Không tự chọc hay nặn
• Cho bú thường xuyên và chườm ấm trước khi bú
• Đi khám nếu không tự cải thiện

Tự chọc vào đốm trắng dễ gây nhiễm trùng hơn là giải quyết được vấn đề.

Khi bị vào ban đêm

• Triệu chứng hay xuất hiện hoặc nặng lên về đêm
• Không cần đợi tới sáng nếu sốt cao
• Vẫn cho bú hoặc vắt trong đêm
• Báo người nhà để được hỗ trợ
• Liên hệ y tế nếu tình trạng xấu nhanh

Để sữa ứ suốt đêm vì ngại dậy thường làm sáng hôm sau tệ hơn nhiều.

Phòng ngừa

• Cho bú đều đặn không bỏ cữ
• Kiểm tra khớp ngậm
• Đổi tư thế bú
• Không mặc áo ngực quá chật
• Không đè lên ngực khi ngủ
• Xử lý vết nứt đầu vú sớm
• Nghỉ ngơi đủ

Mệt mỏi và thiếu ngủ là yếu tố nền làm mọi vấn đề dễ xảy ra hơn.

Khi tắc tia tái đi tái lại

• Nên tìm nguyên nhân gốc
• Kiểm tra lại khớp ngậm
• Xem lại lịch bú
• Xem lại áo ngực và tư thế ngủ
• Hỏi tư vấn viên về sữa mẹ
• Nói với bác sĩ nếu lặp lại nhiều lần

Tái phát nhiều lần là dấu hiệu có yếu tố nền chưa được giải quyết.

Về cảm giác của người mẹ

• Đau và sốt trong khi vẫn phải chăm con
• Rất dễ kiệt sức
• Cần được người nhà hỗ trợ
• Không cố gồng một mình
• Nghỉ ngơi là một phần của điều trị

Người đang sốt mà vẫn phải thức đêm chăm con cần được đỡ đần thật sự.

Cách nghĩ thực tế

• Sốt là điểm phân biệt chính
• Không để sữa ứ đọng
• Không day mạnh vùng tắc
• Sốt hoặc không đỡ sau hai ngày thì đi khám
• Tái phát nhiều lần cần tìm nguyên nhân gốc

Nội dung này mang tính thông tin chung; điều trị cần được bác sĩ chỉ định.

Câu hỏi thường gặp