Thiếu máu và thiếu chất sau sinh

Vì mệt sau sinh là chuyện được coi là đương nhiên, thiếu máu thật sự rất dễ bị bỏ qua.

Vì sao thiếu máu thường gặp

• Mất máu khi sinh
• Dự trữ sắt đã giảm từ thai kỳ
• Nhu cầu cao trong giai đoạn hồi phục
• Ăn uống thất thường vì bận
• Cho con bú tiêu tốn thêm

Nhiều yếu tố cộng lại đúng vào lúc cơ thể cần nhiều nhất.

Dấu hiệu nhận biết

• Mệt mỏi quá mức
• Chóng mặt khi đứng dậy
• Tim đập nhanh khi gắng nhẹ
• Khó thở khi làm việc nhẹ
• Da và niêm mạc xanh nhợt
• Khó tập trung
• Dễ lạnh tay chân

Chóng mặt mỗi lần đứng dậy là dấu hiệu đáng đi xét nghiệm.

Phân biệt với mệt thường

• Mệt do thiếu ngủ thường đỡ khi được ngủ
• Thiếu máu thì ngủ rồi vẫn mệt
• Kèm triệu chứng về tim mạch
• Kèm da xanh
• Không chắc thì xét nghiệm

Ngủ được một giấc dài mà vẫn kiệt sức là điểm đáng chú ý.

Xét nghiệm

• Công thức máu đánh giá thiếu máu
• Có thể cần xét nghiệm về dự trữ sắt
• Bác sĩ chỉ định theo tình trạng
• Đừng đoán mà nên đo
• Có thể làm tại buổi khám sau sinh

Một lần xét nghiệm giải quyết được nhiều tháng tự đoán.

Thực phẩm giàu sắt

• Thịt đỏ
• Gan theo hướng dẫn
• Trứng
• Rau lá xanh đậm
• Các loại đậu
• Hạt và ngũ cốc nguyên hạt

Sắt từ nguồn động vật thường được hấp thu tốt hơn từ nguồn thực vật.

Giúp hấp thu sắt tốt hơn

• Ăn kèm thực phẩm giàu vitamin C
• Trái cây họ cam quýt
• Ớt chuông và cà chua
• Tránh uống trà đặc ngay sau bữa ăn
• Hỏi bác sĩ về thời điểm uống viên sắt

Một ly nước cam sau bữa ăn giúp hấp thu sắt tốt hơn.

Những thứ làm giảm hấp thu

• Trà và cà phê đặc
• Canxi liều cao uống cùng lúc
• Một số loại thuốc
• Nên tách thời điểm ra
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ

Uống viên sắt cùng ly sữa là thói quen làm giảm hiệu quả.

Về bổ sung sắt

• Theo chỉ định của bác sĩ
• Không tự dùng liều cao
• Thừa sắt cũng gây hại
• Dùng đủ thời gian được chỉ định
• Không ngừng khi vừa thấy đỡ
• Xét nghiệm lại theo hẹn

Dự trữ sắt cần thời gian dài để hồi phục dù triệu chứng đã đỡ sớm hơn.

Tác dụng phụ khi uống sắt

• Táo bón
• Buồn nôn
• Đau bụng
• Phân sẫm màu là bình thường
• Nói với bác sĩ nếu khó chịu nhiều
• Có thể đổi dạng thuốc hoặc cách uống

Nhiều người bỏ thuốc vì táo bón trong khi vấn đề đó xử lý được.

Các vi chất khác cần chú ý

• Canxi
• Vitamin D
• Vitamin nhóm B
• I ốt
• Nhu cầu khác nhau ở mỗi người
• Hỏi bác sĩ thay vì tự bổ sung nhiều loại

Uống nhiều loại viên bổ sung cùng lúc không tự động tốt hơn.

Về canxi và xương

• Nhu cầu tăng khi cho con bú
• Sữa và chế phẩm là nguồn quen thuộc
• Rau lá xanh và cá nhỏ ăn cả xương
• Vitamin D giúp hấp thu canxi
• Hỏi bác sĩ nếu không dùng được sữa

Người không uống được sữa cần tìm nguồn canxi khác chứ không bỏ qua.

Khi ăn chay hoặc kiêng nhóm thực phẩm

• Cần chú ý hơn tới một số vi chất
• Nên nói với bác sĩ
• Có thể cần bổ sung
• Không tự tính toán một mình
• Kết hợp thực phẩm để bù đắp

Chế độ ăn hạn chế cần được lên kế hoạch kỹ hơn trong giai đoạn này.

Về ăn uống khi đang uống viên bổ sung

• Viên bổ sung không thay được bữa ăn
• Vẫn cần ăn đa dạng
• Uống theo hướng dẫn về thời điểm
• Không uống nhiều loại cùng lúc nếu chưa hỏi
• Ghi lại loại đang dùng để báo bác sĩ

Mang danh sách những gì mình đang uống khi đi khám tránh được việc trùng liều.

Khi đã bổ sung mà vẫn mệt

• Quay lại khám
• Có thể nguyên nhân khác
• Có thể cần xét nghiệm thêm
• Đừng cho rằng mệt là điều phải chịu
• Tuyến giáp cũng có thể liên quan

Rối loạn tuyến giáp sau sinh là nguyên nhân khác đáng được nghĩ tới.

Người nhà giúp được gì

• Chuẩn bị bữa ăn có đủ chất
• Nhắc uống thuốc theo chỉ định
• Để ý dấu hiệu mệt bất thường
• Sắp xếp để mẹ đi xét nghiệm
• Không cho rằng mệt là đương nhiên

Đưa được người mẹ đi xét nghiệm một lần có giá trị hơn nhiều lời khuyên ăn uống.

Cách nghĩ thực tế

• Ngủ rồi vẫn mệt là dấu hiệu đáng chú ý
• Đo thay vì đoán
• Vitamin C giúp hấp thu sắt
• Không tự dùng liều cao
• Bổ sung rồi vẫn mệt thì quay lại khám

Nội dung này mang tính thông tin chung; việc bổ sung phải theo chỉ định bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp